ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ - ΠΕΡΙΛΗΨΗ - ΟΜΑΔΑ_40

O γάλλος ανθρωπολόγος Marc Auge στο βιβλίο του “Non places: an introduction to an anthropology of supermodernity” επιχειρεί την επανατοποθέτηση και τον επαναπροσδιορισμό της ανθρωπολογίας ως επιστήμης και κυρίως της εθνολογίας. Στόχος του η κατάδειξη της σημασίας και της χρησιμότητας του κλάδου αυτού για μια ουσιαστική και διεισδυτική μελέτη του σύγχρονου κόσμου, είτε αυτόνομα είτε ως επικουρική επιστήμη της ιστορίας.

Στα πλαίσια αυτής της γενικότερης προσπάθειας του διερευνά την σημασία μιας εναλλακτικής ανθρωπολογικής προσέγγισης των σύγχρονων δυτικών κοινωνιών και τα κριτήρια με τα οποία αυτή θα πρέπει  να πραγματοποιηθεί, με τη λογική της πρόβλεψης για τον 21ο αιώνα. Βασιζόμενος σε ανθρωπολογικές μελέτες αφρικανικών φυλών, διαμορφώνει έννοιες - εργαλεία με τις οποίες επιχειρεί να θέσει τις βάσεις μιας ανθρωπολογίας της υπερ-νεωτερικότητας.

Ο Auge διακρίνει τους χώρους στους οποίους ζει ο άνθρωπος σε δύο κατηγορίες: τους “ανθρωπολογικούς τόπους” και τους “μη τόπους”. Στην πρώτη κατηγορία εμπίπτει κάθε χώρος ο οποίος μπορεί να χαρακτηριστεί ως σχεσιακός, ιστορικός και σχετικός με κάποια ταυτότητα. Πρόκειται, δηλαδή, για χώρους που συνυφαίνονται με την ανθρώπινη κοινότητα και συμμετέχουν στη συγκρότηση ιστορικών, πολιτισμικών και σχεσιακών ταυτοτήτων. Είναι οι χώροι που γνωρίζουμε ως πόλη, “σπιτικό”, τόπο εργασίας κ.ο.κ.

Παράλληλα και αντίθετα προς αυτούς, υπάρχουν οι μη τόποι. Ο Auge χρησιμοποιεί τον όρο αυτό για να περιγράψει συγκεκριμένα είδη χώρων, περιοδικής χρήσης, εντός των οποίων οι άνθρωποι διατηρούν την ανωνυμία τους και αναπτύσσουν μαζί τους μια σχέση κατανάλωσης, αδυνατώντας να τους οικειοποιηθούν. Οι χώροι αυτοί σχετίζονται κυρίως με την επικοινωνία και τη διαμετακόμιση και αποτελούν βασικό στοιχείο της υπερ νεωτερικότητας. Τέτοιοι χώροι θεωρούνται οι αυτοκινητόδρομοι, τα αεροδρόμια, τα ξενοδοχεία, τα πολυκαταστήματα κ.ο.κ.

Σύμφωνα με τον Auge, υπερ νεωτερικότητα δεν είναι ότι ορίζεται ως σύγχρονο ή μοντέρνο και καθώς αυτή παράγει μη τόπους (δηλαδή χώρους της υπερ νεωτερικότητας) δεν μπορεί να έχει τις ίδιες φιλοδοξίες με τον μοντερνισμό. Επιπλέον, αναφέρεται στις διαφορές που παρατηρεί μεταξύ του μοντερνισμού του Baudelaire και της κατάστασης την οποία περιγράφει ο ίδιος. Στον μοντερνισμό τα πάντα συνδέονται και αλληλεξαρτώνται, ο παρατηρητής βλέπει τη διαπλοκή παλιού και νέου. Αντίθετα ο παρατηρητής της υπερ νεωτερικότητας παρακολουθεί την ιστορία να μετατρέπεται σε θέαμα.

Ο μη τόπος, ως χώρος της υπερ νεωτερικότητας, εμπεριέχει αυτή την αντίθεση: έχει να κάνει με ανθρώπους (πελάτες, επιβάτες, χρήστες, ακροατές) οι οποίοι όμως ταυτοποιούνται μόνο κατά την είσοδο ή έξοδο τους από τον χώρο.

Πρόκειται ουσιαστικά για εφήμερα και ομογενοποιημένα μέρη στα οποία δαπανούμε μεγάλο μέρος της ζωής μας. Χώρους κυκλοφορίας, κατανάλωσης και επικοινωνίας που υπάρχουν πέρα από την ιστορία, τις σχέσεις και την ταυτότητα. Ο Auge υποστηρίζει πως οι μη τόποι αποπνέουν μια συμβατική μοναξιά, σε αντίθεση με τους ανθρωπολογικούς τόπους που δημιουργούν γύρω τους ένα πλέγμα οργανικών σχέσεων. Ωστόσο, όπως αποδεικνύει στο έργο του, αυτή η ανώδυνη και ανώνυμη μοναξιά των μη τόπων προσφέρει στον εκάστοτε “ένοικο” την ψευδαίσθηση ότι είναι μέρος ενός ευρύτερου παγκόσμιου συστήματος.

Κατά τον Auge, οι πραγματικοί μη τόποι καθορίζονται σε μεγάλο βαθμό από λέξεις, φράσεις και κείμενα που λειτουργούν ως οδηγίες χρήσης. Αυτές οι οδηγίες καθορίζουν τις συνθήκες κίνησης μέσα στον χώρο και μπορεί να είναι καθοδηγητικές, περιοριστικές ή απλά ενημερωτικές. Σε κάθε περίπτωση, με όποιον τρόπο και αν αυτές διατυπωθούν, αποτελούν πλέον αναπόσπαστο κομμάτι του σύγχρονου τοπίου.

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στο βιβλίο, ο τόπος και ο μη τόπος αποτελούν ένα αντιθετικό δίπολο: ο πρώτος δεν μπορεί να σβηστεί ποτέ ολοκληρωτικά, και ο δεύτερος δεν μπορεί ποτέ να ολοκληρωθεί.

Τέλος, ο Auge επισημαίνει ότι οι μη τόποι αποτελούν το πραγματικό μέτρο της εποχής μας. Πρόκειται για κάτι που θα μπορούσε να ποσοτικοποιηθεί (μετά από ορισμένες μετατροπές) μετρώντας και αθροίζοντας τις σταθερές και εναέριες τροχιές, τις κινητές καμπίνες των μέσων μαζικής μεταφοράς (αεροπλάνα, τρένα, λεωφορεία) καθώς και τα αεροδρόμια, τις ξενοδοχειακές μονάδες, τα πολυκαταστήματα και τέλος το περίπλοκο σύνολο των ενσύρματων και ασύρματων δικτύων που “κινητοποιούν εξωγήινο χώρο για τους σκοπούς μιας επικοινωνίας τόσο περίεργης που συχνά βάζει το άτομο σε επαφή μόνο με μια εικόνα του ίδιου του του εαυτού”.

Ομάδα 40: Βλάχου Γεωργία 601788 - Καψάλη Ευθυμία 601825 - Παναγή Ελισάβετ 601867